οικονομική κρίση και μαύρη εργασία

Τελευταία όλοι μιλούν όλο και συχνότερα για την οικονομική κρίση που μαστίζει τη χώρα και παρουσιάζουν όλο και περισσότερα στατιστικά στοιχεία για την επιδεινόμενη κατάσταση. Ωστόσο, φαίνεται να ξεχνούν πολλοί ότι η κρίση εμφανίζεται ήδη από την προηγουμένη των εκλογών και πριν ακόμα την Ολυμπιάδα της Αθήνας, ο κόσμος υπέφερε (ένας λόγος που έφερε και τη ΝΔ στην εξουσία). Μία κρίση που δεν είναι ούτε βιομηχανική ούτε εμπορική, αλλά πρωτίστως χρηματοπιστωτική[1]. Η εισαγόμενη κρίση δεν ξέρω πόσο θα επηρεάσει τη χώρα μας[2], αλλά σίγουρα η εσωτερική κρίση είναι παλαιότερη και μαθηματικά δε φαίνεται να έχει σταματημό, όσο τουλάχιστον συνεχίζεται αυτή η οικονομική πολιτική και η ανυπαρξία ελέγχων τόσο της αγοράς όσο και της εργασίας.

Ο χαρακτήρας, λοιπόν, της κρίσης είναι καθαρά πολιτικός. Δεν κομίζομεν γλαύκας εις Αθήνας, αλλά μέσα στη μεταμοντέρνα θεολογία της αγοράς, συχνά κατηγορούνται οι πλεονέκτες διευθυντές των τραπεζών. Φταίνε πολύ απλά όσοι ανέχτηκαν την ασυδοσία και την αρπαγή των λαϊκών εισοδημάτων από τις τράπεζες. Τα κέρδη εξάλλου, όπως αποδείχθηκε, των βιομηχανιών και του εμπορίου και κυρίως τα τραπεζικά δεν είναι επενδυτικά, αφού σε όλη σχεδόν την ΕΕ ουσιαστικά μόνο το κράτος επενδύει.

Η οικονομική κρίση, όμως, δεν μπορεί να εξετάζεται μακριά ούτε από τη μαύρη ούτε από την ανασφάλιστη εργασία. Ολοφάνερα και χιλιοειπωμένα η μαύρη εργασία αδειάζει τα ασφαλιστικά ταμεία και άρα αδυνατίζει την όποια κοινωνική πολιτική. Και η μαύρη εργασία συνδέεται αναφανδόν με την ανασφάλιστη (πλέον ας τους θεωρούμε κοινή έννοια).

Η μαύρη εργασία όμως αποτελεί δομικό στοιχείο της αγοράς και της ελεύθερης οικονομίας. Συνδέεται άμεσα με τη φτώχεια[3] αφού συχνά πρόκειται για δεύτερη δουλειά και άλλοτε με το φόβο της φτώχειας-ανεργίας[4] οπότε κάποιος υποχρεωτικά δέχεται οποιοδήποτε όρο εργασίας[5] και με τους ελλιπείς ή ανύπαρκτους ελέγχους. Η ανυπαρξία ελέγχου, βέβαια, όχι απλά δε βοηθά στον έλεγχο της αγοράς, αλλά την ενισχύει. Η Ελλάδα και η Γαλλία είναι οι πρώτες χώρες που περιόρισαν τον έλεγχο των επιθεωρήσεων εργασίας, αφήνοντας την αγορά ακόμα μία φορά ελεύθερη να κινείται εργασιακά κατά το τυχάρπαστο και τυχαίο δοκούν. Ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να εξισώνουμε -όπως δημοσιογραφούν ορισμένα παπαγαλάκια- τον εργοδότη και τον εργαζόμενο, το θύμα και το θύτη. Εξάλλου, μαύρη εργασία συναντάται μόνο σε μισθούς φτώχειας.

Βέβαια, εδώ προκύπτει και ένα ακόμα ερώτημα: τι γίνεται με τον εθελοντισμό και τις ΜΚΟ; Όταν όλοι μιλάμε για συμμετοχική δημοκρατία και εθελοντισμό, πώς μπορούμε να κάνουμε λόγο για ανασφάλιστη εργασία; Ή μήπως οι οργανώσεις αυτές -που αναφέρονται μόνο στα μεσαία στρώματα διαθέντα τον απαραίτητο ελεύθερο χρόνο- επειδή έχει τον εθελοντισμό σαν βάση, δεν περιλαμβάνει μαύρη εργασία; Εργασία που θα μπορούσε να στηρίξει έστω και μερικών τόσα εκατομμύρια εργαζομένων μέσα από κρατικές ή άλλες διοικητικές κοινωνικές δαπάνες;

update: Ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο του Έθνους για τη φτώχεια και τη σχετική δημοσίευση που έκανε το καπιταλιστικό κομμούνι.

---

[1] Και όχι νομισματική όπως δημοσιογράφοι τονίζουν, αφού τα νομίσματα έχουν την ίδια αναλογία.

[2] Αξίζει να θυμίσουμε ότι ο ενισχυμένος Δημόσιος τομέας στη χώρα μας (που χωρίς να λειτουργεί ορθολογικά έχει λιγότερους αναλογικά υπαλλήλους από τη Δυτική Ευρώπη) σώζει την οικονομία, παρά τις όποιες Κασσάνδρες γιατί η κρίση δε φτάνει στο Δημόσιο. Αυτοί οι υπάλληλοι (σημαντικού ποσοστού ομολογουμένως) θα συνεχίσει να κινεί την αγορά.

[3] Ο παλιός φόβος της ανεργίας σήμερα πια αντικαταστάθηκε από το φόβο της φτώχειας. 15 εκ. νεόπτωχοι μετριούνται σήμερα στην ΕΕ (δηλαδή ένα κράτος-μέλος σε πληθυσμιακή αναλογία).

[4] Όταν όμως η αληθινή ανεργία αγγίζει το 20% του ενεργού πληθυσμού (συμπεριλαμβανομένων των ημιαπασχολούμενων, των συνβοηθούντων μελών μιας οικογένειας που εργάζονται σε μία μικρή επιχείρηση κτλ), τότε ο όρος μαύρη και ανασφάλιστη εργασία έχουν άλλες συνέπειες, βαρύτατες, αφού η οικονομική κρίση θα εκτινάξει το ποσοστό τους σε υπερβολικά υψηλά ποσοστά. Σχετικά με την ανεργία βλ. στην Ελευθεροτυπία τα άρθρα Ανεργία από 16% έως και 25% καθώς και Υπήρχαν επιλογές.

[5] Εξάλλου, η ανασφάλιστη εργασία χτυπά πρωτίστως τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες (νέους, γυναίκες, μετανάστες).

περισσότερα...

εκλογές στη Βενεζουέλα

Έγιναν και οι εκλογές-δημοψήφισμα στη Βενεζουέλα του Τσάβες. Μία εκλογική αναμέτρηση που όπως φαίνεται αποτέλεσε κανονικό δημοψήφισμα για τον Πρόεδρο και σύμφωνα με τον ελληνικό τύπο προσωπικό του στοίχημα[1] ή στοίχημα για την πολιτική του καριέρα[2]. Η νίκη -που πολλοί την παρουσιάζουν πύρρειο[3]- ήταν σημαντική, αν σκεφτούμε ότι η αντιπολίτευση στη χώρα πλέον ενώθηκε σε έναν ενιαίο συνασπισμό. Παράλληλα, ας μην ξεχνάμε ότι οι εκλογές ήταν τοπικές -για τις ομόσπονδες επαρχίες της χώρας- και όχι προεδρικές, στις οποίες η ποιότητα και η παρουσία των τοπικών υποψηφίων έχουν πάντα ισχυρότερη επίδραση στο εκλογικό σώμα. Βέβαια, σε κάθε περίπτωση κάθε εκλογικό αποτέλεσμα στέλνει τα δικά της μηνύματα.

Η νίκη αυτή μας δίνει ακόμα μία ευκαιρία να δούμε τι γίνεται σε μία τόσο πλούσια και τόσο μακρινή χώρα, που φιγουράρει τόσο εύκολα στα τηλεοπτικά μας παράθυρα ως ο γνήσιος αντιαμερικανικός νέος πόλος. Ο Τσάβες αποτελεί λίγο ή πολύ την αγαπημένη πολιτική προσωπικότητα των Ελλήνων, λόγω ακριβώς των επιθέσεων που κάνει στην αμερικανική κυβέρνηση και κυρίως στον Μπους. Τα ελληνικά τηλεοπτικά κανάλια και οι εφημερίδες κάθε δήλωσή του την κάνουν είδηση, επειδή ακριβώς ο αμερικανισμός αυτός πουλάει, επειδή ένα τόσο γειτονικό κράτος ειρωνεύεται και επιτίθεται λεκτικά στις ΗΠΑ. Βλέπουμε με θετικό μάτι τον Τσάβες, ακριβώς για τους ίδιους λόγους που βλέπουμε θετικά την Κούβα παρά τις πολλές διαφορές τους (βλ. εμπάργκο, επανάσταση, Φιντέλ, Τσε κτλ).

Ωστόσο, ο Τσάβες δεν μπορεί για πολλούς λόγους να ξεφύγει από τη σοσιαλδημοκρατική πορεία του. Ειδικά σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία κάτι τέτοιο φαντάζει ακατόρθωτο. Η ανάπτυξη σχέσεων με τη Ρωσία τον φέρνει μεν να απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τις ΗΠΑ, αναζητώντας νέους συμμάχους, αλλά τον οδηγεί στη ρωσική εξάρτηση.

Σήμερα, κιόλας, υποδέχεται σήμερα τη ναυαρχίδα του ρωσικού στόλου και τον Μεντβέντεφ , ο οποίος βρίσκεται στη Λατινική Αμερική από το Σάββατο[4]. Το Καράκας και η Μόσχα έρχονται όλο και εγγύτερα[5].

Βέβαια, ο Τσάβες μιλά για συνέχιση της επανάστασης. Ποιας επανάστασης, βέβαια, είναι άλλο ζήτημα. Σαφώς και η σοσιαλιστική πορεία του Τσάβες δεν είναι επαναστατική, εκτός αν θεωρούμε επαναστατικό ό,τι στρέφεται άμεσα κατά των αμερικανικών συμφερόντων. Ωστόσο, έχει πολύ σημαντικά σοσιαλιστικά χαρακτηριστικά. Η εθνικοποίηση παραγωγικών μονάδων, που δεν ξέρουμε πού ακριβώς τελικά θα οδηγήσει, όχι μόνο βοηθά στη μερική (ρεαλιστική θέση) ανακατανομή του κέδρους, αλλά και μπορεί εύκολα να στηρίξει την επέκταση της κοινωνικής πολιτικής που τόσο φαίνεται να είχε ανάγκη η Βενεζουέλα. Από την άλλη, για πρώτη φορά από την ανεξαρτησία της μπολιβαρινής χώρας[6] γίνεται σοβαρή προσπάθεια όχι μόνο να στηριχθούν στα πόδια τους τα χαμηλά στρώματα, που λιμοκτονούν, αλλά και να δημιουργηθεί μία αμιγής εθνική αστική που θα στηρίζεται στη δική της παραγωγή και δε θα εξαρτάται από το εξωτερικό.

Ας αφιερώσουμε λοιπόν στο νικητή Τσάβες το ποίημα του Εγγονόπουλου με την ελπίδα τουλάχιστον να φτάσει η παιδεία σε κάθε γωνιά της χώρας. Μπολιβάρ, λοιπόν.

---

[1] βλ. το Έθνος .

[2] βλ. την Ημερησία.

[3] βλ. σχετικά την Ελευθεροτυπία και την Καθημερινή.

[4] βλ. ΤΑ ΝΕΑ.

[5]       ● 12 συμβόλαια για αγορά όπλων αξίας
4,4 δισ. δολαρίων έχουν υπογράψει την τελευταία διετία Βενεζουέλα και Ρωσία

        ● ΕΠΤΑ ΦΟΡΕΣ έχει επισκεφθεί ο Ούγκο Τσάβες τη Ρωσία, οι δύο τελευταίες τον Ιούλιο και ξανά στα τέλη Σεπτεμβρίου

        ● ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ του επίσκεψη, η Ρωσία δήλωσε έτοιμη να βοηθήσει τη Βενεζουέλα να αποκτήσει πυρηνική ενέργεια για ειρηνικούς σκοπούς

        ● ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ η Μόσχα ανακοίνωσε πως θα χορηγήσει στο Καράκας δάνειο ενός δισ. δολαρίων για την αγορά περισσότερων όπλων

        ● ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ άφιξη του ρωσικού
πυρηνοκίνητου καταδρομικού «Μεγάλος Πέτρος», του αντιτορπιλικού «Ναύαρχος Τσαμπανένκο» και πλοίων επιμελητείας στο λιμάνι Λα Γκουάρντια σήμερα, είχε προηγηθεί η επίσκεψη δύο γιγαντιαίων ρωσικών βομβαρδιστικών Τu-160 τον Σεπτέμβριο

[6] βλ. σχετικά με τη χώρα του Μπολιβάρ και τον ίδιο τον Μπολιβάρ.

περισσότερα...

Μπολιβάρ

Γιά τους μεγάλους, γιά τους ελεύθερους, γιά τους γενναίους, τους δυνατούς,
Αρμόζουν τα λόγια τα μεγάλα, τα ελεύθερα, τα γενναία, τα δυνατά,
Γι' αυτούς η απόλυτη υποταγή κάθε στοιχείου, η σιγή, γι' αυτούς τα δάκρυα, γι'αυτούς
          οι φάροι, κι οι
κλάδοι ελιάς, και τα φανάρια
Όπου χοροπηδούνε με το λίκνισμα των καραβιών και γράφουνε στους σκοτεινούς
          ορίζοντες των
λιμανιών,
Γι' αυτούς είναι τ' άδεια βαρέλια που σωριαστήκανε στο πιό στενό, πάλι του λιμανιού,
          σοκάκι,
Γι' αυτούς οι κουλούρες τ' άσπρα σκοινιά, κι οι αλυσίδες, οι άγκυρες, τ' άλλα
          μανόμετρα,

Μέσα στην εκνευριστικιάν οσμή του πετρελαίου,
Γιά ν' αρματώσουνε καράβι, ν' ανοιχτούν, να φύγουνε,
Όμοια με τραμ που ξεκινάει, άδειο κι ολόφωτο μέσ' στη νυχτερινή γαλήνη των
          μπαχτσέδων,
Μ' ένα σκοπό του ταξιδιού: π ρ ο ς τ' ά σ τ ρ α.

Γι' αυτούς θα πω τα λόγια τα ωραία, που μου τα υπαγόρευσε η Εμπνευσις,
Καθώς εφώλιασε μέσα στα βαθιά του μυαλού μου όλο συγκίνηση
Γιά τις μορφές, τις αυστηρές και τις υπέροχες, του Οδυσσέα Ανδρούτσου και του
          Σίμωνος Μπολιβάρ.

Όμως γιά τώρα θα ψάλω μοναχά τον Σίμωνα, αφήνοντας τον άλλο γιά κατάλληλο
          καιρό,
Αφήνοντάς τον γιά νάν τ' αφιερώσω, σαν έρθ' η ώρα, ίσως το πιο ωραίο τραγούδι που
έψαλα ποτέ,
Ίσως τ' ωραιότερο τραγούδι που ποτές εψάλανε σ' όλον τον κόσμο.
Κι αυτά όχι γιά τα ότι κι οι δυό τους υπήρξαν γιά τις πατρίδες, και τα έθνη, και τα

          σύνολα, κι άλλα παρόμοια, που δεν εμπνέουν,
Παρά γιατί σταθήκανε μες στους αιώνες, κι οι δυο τους, μονάχοι πάντα, κι ελεύθεροι,
          μεγάλοι, γενναίοι και δυνατοί.
Και τώρα ν' απελπιζουμαι που ίσαμε σήμερα δεν με κατάλαβε, δεν θέλησε, δε μπόρεσε
          να καταλάβη τι λέω, κανείς;
Βέβαια την ίδια τύχη να 'χουνε κι' αυτά που λέω τώρα γιά τον Μπολιβάρ, που θα πω
          αύριο γιά τον Ανδρούτσο;
Δεν είναι κι εύκολο, άλλωστε, να γίνουν τόσο γλήγορα αντιληπτές μορφές της

          σημασίας τ' Ανδρούτσου και του Μπολιβάρ,
Παρόμοια σύμβολα.
Αλλ' ας περνούμε γρήγορα: προς Θεού, όχι συγκινήσεις, κι υπερβολές, κι απελπισίες.
Αδιάφορο, η φωνή μου ήτανε προορισμένη μόνο γιά τους αιώνες.
(Στο μέλλον, το κοντινό, το μακρινό, σε χρόνια, λίγα, πολλά, ίσως από μεθαύριο, κι αντί
          μεθαύριο,
Ίσαμε την ώρα που θε ν' αρχινήση η Γης να κυλάει άδεια, κι άχρηστη, και νεκρή, στο
          στερέωμα,
Νέοι θα ξυπνάνε, με μαθηματικήν ακρίβεια, τις άγριες νύχτες, πάνω στην κλίνη τους,
Να βρέχουνε με δάκρυα το προσκέφαλό τους, αναλογιζόμενοι ποιος ήμουν, σκεφτόμενοι
Πως υπήρξα κάποτες, τι λόγια είπα, τι ύμνους έψαλα.
Και τα θεόρατα κύματα, όπου ξεσπούνε κάθε βράδυ στα εφτά της Ύδρας ακρογιάλια,
Κι οι άγριοι βράχοι, και το ψηλό βουνό που κατεβάζει τα δρολάπια,
Αέναα, ακούραστα, θε να βροντοφωνούνε τ' όνομά μου).

Ας επανέλθουμε όμως στον Σiμωνα Μπολιβάρ.

Μ π ο λ ι β ά ρ! Όνομα από μέταλλο και ξύλο, ήσουνα ένα λουλούδι μες στους
          μπαχτσέδες της
Νότιας Αμερικής.
Είχες όλη την ευγένεια των λουλουδιών μες στην καρδιά σου, μες στα μαλλιά σου, μέσα
          στo βλέμμα σου.
Η χέρα σου ήτανε μεγάλη σαν την καρδιά σου, και σκορπούσε το καλό και το κακό.
Ροβόλαγες τα βουνά κι ετρέμαν τ' άστρα, κατέβαινες στους κάμπους, με τα χρυσά, τις
          επωμίδες, όλα τα διακριτικά του βαθμού σου,
Με το ντουφέκι στον ώμο αναρτημένο, με τα στήθια ξέσκεπα, με τις λαβωματιές γιομάτο
          το κορμί σου,
Κι εκαθόσουν ολόγυμνος σε πέτρα χαμηλή, στ' ακροθαλάσσι,
Κι έρχονταν και σ' έβαφαν με τις συνήθειες των πολεμιστών Ινδιάνων,
Μ' ασβέστη, μισόνε άσπρο, μισό γαλάζιο, γιά να φαντάζεις σα ρημοκλήσι σε περιγιάλι
          της Αττικής,
Σαν εκκλησιά στις γειτονιές των Ταταούλων, ωσάν ανάχτορο σε πόλη της Μακεδονίας
          ερημική. [...]
Μ π ο λ ι β ά ρ! Κράζω τ' όνομά σου ξαπλωμένος στην κορφή του βουνού Ερε,
Την πιο ψηλή κορφή της νήσου Ύδρας.
Από δω η θέα εκτείνεται μαγευτική μέχρι των νήσων του Σαρωνικού, τη Θήβα,
Μέχρι κεί κάτω, πέρα απ' τη Μονεβασιά, το τρανό Μισίρι,
Αλλά και μέχρι του Παναμά, της Γκουατεμάλα, της Νικαράγκουα, του Οvτoυράς, της

Αϊτής, του Σαν Ντομίγκο, της Βολιβίας, της Κολομβίας, του Περού, της Βενε­ζουέλας,

της Χιλής, της Αργεντινής, της Βραζιλίας, Ουρουγουάη, Παραγουάη, του Ισημερινού,
Ακόμη και του Μεξικού.
Μ' ένα σκληρό λιθάρι χαράζω τ' όνομά σου πάνω στην πέτρα, να 'ρχουνται αργότερα οι
          ανθρώποι να προσκυνούν.
Τινάζονται σπίθες καθώς χαράζω -έτσι ήτανε, λεν, ο Μπολιβάρ- και παρακολουθώ
Το χέρι μου καθώς γράφει, λαμπρό μέσα στον ήλιο.

Είδες γιά πρώτη φορά το φως στο Καρακάς. Το φως το δικό σου,
Μ π ο λ ι β ά ρ, γιατί ως να 'ρθεις η Νότια Αμερική ολόκληρη ήτανε βυθισμένη στα πικρά σκοτάδια.
Τ' όνομά σου τώρα είναι δαυλός αναμμένος, που φωτίζει την Αμερική, και τη Βόρεια και τη Νότια, και την οικουμένη!
Οι ποταμοί Αμαζόνιος και Ορινόκος πηγάζουν από τα μάτια σου.

Τα ψηλά βουνά έχουν τις ρίζες στο στέρνο σου,
Η οροσειρά των Άνδεων είναι η ραχοκοκαλιά σου.
Στην κορυφή της κεφαλής σου, παλικαρά, τρέχουν τ' ανήμερα άτια και τ' άγρια βόδια,
Ο πλούτος της Αργεντινής.
Πάνω στην κοιλιά σου εκτείνονται οι απέραντες φυτείες του καφέ.

Σαν μιλάς, φοβεροί σεισμοί ρημάζουνε το παν,
Από τις επιβλητικές ερημιές της Παταγονίας μέχρι τα πολύχρωμα νησιά,
Ηφαίστεια ξεπετιούνται στο Περού και ξερνάνε στα ουράνια την οργή τους,
Σειούνται τα χώματα παντού και τρίζουν τα εικονίσματα στην Καστοριά,
Τη σιωπηλή πόλη κοντά στη λίμνη.
Μ π ο λ ι β ά ρ, είσαι ωραίας σαν Έλληνας. [...]

Νίκος Εγγονόπουλος

 

---

Το ποίημα Μπολιβάρ γράφτηκε το χειμώνα του 1942. Αρχικά, κυκλοφόρησε υπό χειρόγραφη μορφή αντιγράφων, τα οποία πολύ συχνά διαβάζονταν σε συγκεντρώσεις αντιστασιακού χαρακτήρα. Πλούταρχος και Gabriele d’ Annunzio, αποτελούν την πηγή έμπνευσης για το ξεκίνημα αυτό. Το θέμα του (ποιητικού) «ύψους» εμφανίζεται αρκετά συχνά στην ποίηση του Εγγονόπουλου. Έτσι και στην εισαγωγική στροφή του Μπολιβάρ, ο μοναδικός σκοπός του ποιητικού ταξιδιού είναι τα άστρα. Ωστόσο, αυτή η άνοδος προς τα ύψη δεν είναι πάντοτε ακίνδυνη, αφού παντού και πάντα υπάρχουν εκείνοι που με φθόνο καραδοκούν έτοιμοι να κάνουν κακό. Χωρίς υποκρισία, ο Εγγονόπουλος αποτίνει φόρο τιμής στον εαυτό του, με τρόπο απόλυτο και συνειδητό. Σε ολόκληρο το έργο του Εγγονόπουλου υπάρχει η επιθυμία μεν να μορφώσει και να συγκροτήσει το δικό του πρόσωπο και αφετέρου να δείξει τη συγγένειά του με τους παλαιούς ποιητές και την παράδοση. Σε αντίθεση με τον Ελύτη, τον Γκάτσο και τον Ρίτσο ο ποιητής αντικαθιστά το μύθο της ελληνικότητας με έναν οικουμενικό μύθο. Η εξιδανίκευση που επιδιώκει σε αυτό το σημείο ο ποιητής είναι πλήρως εμφανής, αφού αποκαλεί τον εαυτό του γιο του ελευθερωτή Μπολιβάρ και κάνει λόγο για την καταπληκτική του ομοιότητα με τον Αβραάμ Λίνκολν. Θα ήταν καλό άνθρωποι τόσο «μεγάλοι» να μην ξεχνιούνται, γιατί το αποτύπωμά τους στο χρόνο και την ιστορία είναι ανεξίτηλο. Εκατό χρόνια μετά τη γέννηση του υπερρεαλιστή Εγγονόπουλου, η φωνή του, όπως αυτή γινόταν φανερή μέσω των ποιημάτων του, ακόμα ηχεί στο σήμερα. Και θα κλείσω με μία δική του φράση: «Η ποίηση, στην ουσία, είναι μία». Δεν υπάρχει παλαιό και νέο παρά μόνο ποίηση. Και αυτή δεν πρέπει να λησμονιέται… (πηγή: Lapsus Linguae)

περισσότερα...

Το χρονικό μιας γιορτής

Όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου

αισθάνονται ζυγόν δουλείας ας έχωσι

θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία

Ανδρέα Κάλβου, Εις Σάμον

 

    Εκείνο το πρωί με τίποτα δε σηματοδοτούσε το σκοτάδι και το γύψο που θα κάλυπταν τη χώρα. Κανείς δεν περίμενε τέτοια ανατροπή. Κι όμως τα τανκς έστειλαν το νόημα… Όλοι κρύφτηκαν, όλοι φοβήθηκαν… φοβήθηκαν όχι για αυτούς, αλλά για το μέλλον της χώρας που γέννησε τη δημοκρατία. Θρήνησαν το παρελθόν. Εκείνο το παρελθόν που οι τύραννοι πρόβαλαν ως ιδεώδες αποκρύπτοντας όμως τη γέννηση της δημοκρατίας.

    Κάποιοι αποφάσισαν να αντισταθούν. Η σκληρότητα της τυραννίας φάνηκε από την αρχή. Πριν ακόμα προβάλλουν να φωνάξουν οι διαφωνούντες, οι προσαγωγές, οι φυλακίσεις και οι κρατήσεις ήρθαν σαν το φοίνικα. Έδιωξαν μακριά την ασφάλεια, εκείνη την αίσθηση που επιτρέπει το διάλογο, τις ιδέες, τις προτάσεις και την πρόοδο.

Τα επεισόδια στις δύο κηδείες, οι διαδηλώσεις φοιτητών και πολιτών, οι συγκρούσεις και οι συλλήψεις, προαναγγέλλουν ότι ο Νοέμβριος του ηρωικού εκείνου έτους θα σφραγίσει τη νεώτερη ιστορία με καθοριστικά γεγονότα.

    Δίπλα σε όλο εκείνο το βουβό πλήθος που τρομαγμένο έσκουζε χαμηλόφωνα στη γωνιά του σπιτιού, πλάι στον απλό πολίτη που τρόμαζε στη σκέψη πως το οικογενειακό του άσυλο θα αλωθεί, ήρθαν πρόσωπα νέα. Από τις 14 του μήνα ο αγώνας παίρνει μορφή, αποκτά όνομα. Κατάληψη στο
Πολυτεχνείο˙ συνθήματα εναντίον της χούντας και συγκεντρώσεις έδειξαν ότι η ανοχή και ο φόβος πια είχαν χαθεί. Δεν πήγαινε άλλο πια.

Ο αγώνας έβγαλε από το φόβο και τον άλλο κόσμο. Μέγα πλήθος προσφέρει εφόδια: τρόφιμα, φάρμακα, τσιγάρα, αλλά και λουλούδια. Ως τις 8.00 το βράδυ γίνηκαν 50.000. Ο πομπός καλεί σε μία μάχη ιερή˙ μία μάχη για τη Δημοκρατία.

    Μα, η γιορτή κράτησε λίγο. Στις 17, μόλις πέντε λεπτά μετά τα μεσάνυκτα, μέσα στο πέπλο της νύχτας από το φόβο των αντιδράσεων, ξεκινούν από το Γουδί οι πρώτες φάλαγγες. Γύρω από τη γιορτή όμως εξεγερμένοι πολίτες πολεμούν˙ δίνουν μάχη με τις αστυνομικές δυνάμεις στήνονται οδοφράγματα με αυτοκίνητα, λεωφορεία και οικοδομικά υλικά.

    Στις 3.00 οι τύραννοι έδωσαν την εντολή: το άρμα πέφτει με ορμή στην κεντρική πύλη. Όρθιοι μπροστά στον τύραννο τρόμο, πέφτουν. Αγέρωχοι αντιστέκονται με το κορμί τους σε άρματα και πολυβόλα. Έπεσαν. Τα ασθενοφόρα ουρλιάζουν στους έρημους δρόμους του τρόμου. Μα, οι μάχες γύρω από τη γιορτή συνεχίζονται. Οι οδομαχίες συνεχίζονται. Οι πολυκατοικίες προσφέρουν καταφύγιο, κανείς δεν κλείνει την πόρτα του σπιτιού μπροστά στα νέα πρόσωπα με το όνομα του αγώνα. Πριν το πρωί, όλα μοιάζουν να τελειώνουν… νέες συλλήψεις, νέες κακοποιήσεις. Μα, και νέες συγκρούσεις έρχονται να σπάσουν την πένθιμη σιωπή. Η γιορτή δεν τελείωσε ακόμα. Εργάτες και φοιτητές μαζί πολεμούν ακόμα. Κι άλλα οδοφράγματα κι άλλοι νεκροί. Το πρωί, και οι μαθητές.

    Εκείνη η μέρα όμως άλλαξε τα πάντα. Άνοιξε το δρόμο για τη μεταπολίτευση. Η απομόνωση και η ταπείνωση χάνονται πίσω από το γύψο που έσπασε στις 17 Νοέμβρη.

 

---

    

    Προτείνω και πάλι μερικά κλασσικά ηχητικά ντοκουμέντα του ραδιοφωνικού πομπού του Πολυτεχνείου που είχαν οι εξεγερθέντες φοιτητές. και μία σχετική παρουσίαση φωτογραφικού υλικού του Δήμου Σταυρούπολης.

περισσότερα...

17 Νοέμβρη, ερωτήσεις, αναζητήσεις και τι άλλο;

    Τέτοιες μέρες είθισται να συζητούνται διάφορα σχετικά με την εποχή της χούντας και να διοργανώνονται γιορτές -συνήθως επετειακές. Είναι μια μέρα όπως και τόσες άλλες που μέσα στην παραζάλη του καταναλωτισμού και του ατομοκεντρικού κανιβαλισμού θυμόμαστε εκείνη την εφταετία που σκέπασε με το πέπλο της την Ελλάδα. Τι θυμόμαστε; Σίγουρα λίγα πράγματα, σίγουρα μία σχετική μυθολογία, σίγουρα τα βασανιστήρια, αλλά επί της ουσίας ξεχνάμε και τόσα άλλα. Σαν μία μέρα εθνικής γιορτής[1] αποτελεί αφορμή παιδαγωγικών προσεγγίσεων και ιστορικών αναδρομών. Έχουμε φτάσει όμως στο σημείο απλά να κάνουμε μία επίδειξη της αριστεροφροσύνης μας. Πόσο αριστερός είσαι; Ας μιλήσουμε, λοιπόν, για το Πολυτεχνείο σήμερα μέρα που είναι...

    Δίπλα σε αυτό ας θυμηθούμε όμως και τις ευτράπελες σχολικές γιορτές -που τελικά ούτε το κλίμα καλά-καλά δε μεταφέρουν-, ας θυμηθούμε εκείνους που μόνο στο φοιτητικό χώρο περιορίζουν τη δράση -και φυσικά δεν κάνω λόγο για δεξιές φασίζουσες αντιλήψεις περί ψεύτικων νεκρών.

    Κι όμως στην πραγματικότητα θυμόμαστε ότι η δημοκρατία ήρθε; Θυμόμαστε ότι πέρα από λαθολογίες, πέρα από την προβολή συνθημάτων -περί σοσιαλισμού κτλ που καθόλου δεν άγγιζαν τους φοιτητές- και το σύνολο του γύρω συμπαραστεκόμενου κόσμου, η δημοκρατία ήρθε; Δεν κατηγορώ όσους εκμεταλλεύτηκαν τη δράση τους και ανέλαβαν πόστα πολιτικά, ούτε κατηγορώ εκείνους που άλλαξαν τα ιδανικά τους. Δε θα το κάνω εγώ τουλάχιστον. Και η δράση ήταν δική τους και την εξαργύρωσε όπως ήθελε ο καθένας και τα ιδανικά αλλάζουν με το πέρασμα των εποχών.

---

    Ο αγώνας ήδη πριν το Νοέμβρη είχε αποκτήσει πρόσωπο. Στις 14 του μήνα εκείνου του πένθιμου έτους είχε αρχίσει να αποκτά και όνομα. Κι όμως πλάι στους νέους εκείνους ήταν ακόμα χιλιάδες, εκατομμύρια Ελλήνων που μέσα στο φόνο και το φόβο σώπαιναν. Με τη σιωπή τους έδιναν το δικό τους σύνθημα. Με την αγωνία και τον τρόμο παραβίασης της οικογενειακής γαλήνης και του σπιτικού τους ασύλου, σώπαιναν. Δίπλα στους επώνυμους πια φοιτητές, ήταν και ένα πλήθος ανώνυμο, φοβισμένο. Ένα πλήθος πολιτών που αγωνιούσε για το μέλλον μιας χώρας που βυθίστηκε στο κιτς και την προπαγάνδα. Αγωνιούσε για την ελευθερία τους. Αυτοί γιατί ξεχνιούνται;

    Από την άλλη, θέλουμε συχνά να παραβλέπουμε ότι η χούντα εκτός από παραδοσιακός εκπρόσωπος του κιτς[2], αποτέλεσε και το ξεκίνημα της διαφήμισης και της υπερκατανάλωσης στην Ελλάδα. Ο καταναλωτισμός στη χώρα μας συμπνέει με το κιτς, με τις αποπροσανατολιστικές διαφημίσεις, με τα πρώτα επιδόματα, με την τηλεοπτική προβολή προτύπων.

    Ως γιορτή όμως, η σημερινή, αποτελεί μία καλή ευκαιρία απλά να εξετάσουμε το γύψο που έσπασαν κάποιοι νέοι, τις συνειδήσεις που αφύπνισε εκείνος ο αγώνας και τέλος πάντων να εξετάσουμε την ίδια τη δημοκρατία και αν είναι αυτό που θέλουμε ή αν χρειάζεται βελτιώσεις και αλλαγές. Είναι ευκαιρία να αμφισβητήσουμε τη δομημένη μορφή της Πολιτείας και του πολιτεύματος, όπως έκαναν κι εκείνοι οι νέοι κάποτε. Τόσο μακριά χρονικά χαμένοι μέσα στη μυθολογία που αιρετικά τους περιβάλλει και τόσο κοντά μας στα πρότυπα που καθιέρωσαν.

    Προτείνω πάντως σε κάθε περίπτωση μερικά κλασσικά ηχητικά ντοκουμέντα του ραδιοφωνικού πομπού του Πολυτεχνείου που είχαν οι εξεγερθέντες φοιτητές. και μία σχετική παρουσίαση φωτογραφικού υλικού του Δήμου Σταυρούπολης.

---

[1] Η 17η Νοέμβρη έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας εθνικής γιορτής πλην της αργίας. Έχει επετειακό χαρακτήρα, την αναγνωρίζουν όλοι οι Έλληνες, αποτελεί αφορμή γα συζητήσεις και σίγουρα το σύμβολο ενός αγώνα για ελευθερία -αν και όχι εθνική μας, πολιτική.

[2] Κιτς είναι το αταίριαστο. Είναι ο αρχαιοελληνικά ντυμένος στρατιώτης δίπλα στα σύγχρονα όπλα, η προβολή των αρχαίων ιδανικών και η απόκρυψη της σοφιστικής διδαχής και της δημοκρατίας, είναι η προβολή του τίποτα με την αίγλη ενός ιδανικού

περισσότερα...

Κάτι τρέχει τελικά με τον Τατούλη

Δεν ξέρω τι γίνεται, αλλά ξαφνικά ο Καραμανλής αποφάσισε να δείξει ότι είναι σκληρός. Αποφάσισε πολύ εύκολα να περάσει στην εύθραυστη και οριακή πλειοψηφία διώχνοντας ένα μόνιμο και απρόβλεπτο βραχνά. Με την απόφασή του αυτή κανοποιεί τα στελέχη και τον κόσμο του κόμματος προβάλλοντας ένα σκληρό πρόσωπο, ένα πρόσωπο αποφασισμένο να κινηθεί με κάθε κόστος. Συσπυρώνει ενόψει εκλογών επενδύοντας στο πρόσωπό του και παράλληλα προσπαθεί με νέο προφίλ να προσεγγίσει νέους ψηφοφόρους ή να κρατήσει τους παλιούς.

Σε ποια όμως χρονική συγκυρία; Έχει ήδη δρομολογηθεί το ξεπούλημα της Ολυμπιακής, έχουν ήδη εξασφαλιστεί χρήματα για τις τράπεζες, η ΔΕΗ επιβάλλει αυξήσεις προκειμένου να στηριχτούν οι χρηματιστηριακοί αγοραστές και με έναν προϋπολογισμό έτοιμο για ψήφιση -αν και ο μόνος που δεν τον θέλει είναι ο ίδιος ο λαός- και φυσικά δρομολογήθηκαν όλα για τη δημιουργία μη κρατικών πανεπιστημίων. Δηλαδή, όλα τα μεγάλα ζητήματα που είχε στοχεύσει μοιάζουν να δρομολογήθηκαν (ας θυμηθούμε και το ξεπούλημα των λιμανιών σε ιδιώτες). Αρχίσαμε δηλαδή να ετοιμαζόμαστε για εκλογές.

Ετοιμαζόμαστε για εκλογές έχοντας αποπροσανατολίσει με αυτό το αποφασιστικό πρόσωπο από σκάνδαλα και βέβαια τα πραγματικά προβλήματα του πολίτη. Βέβαια, πέραν των άλλων, αποκαλύπτεται και μία τακτική που μέχρι τώρα την είχαμε συνηθίσει μόνο προς διαδηλωτές. Δεν ανέχεται ο πρωθυπουργός καμία απολύτως αμφισβήτησει.

    Σχετικά στο Έθνος, στο Ριζοσπάστη, στον Ελεύθερο Τύπο και τη Ναυτεμπορική.

περισσότερα...

για την εκλογή Ομπάμα

Είχα αποφασίσει να μην ασχοληθώ με τις αμερικάνικες εκλογές, αλλά η έντονη προβολή με προκάλεσε. Βασική μου αρχή είναι ότι η πολιτική μιας ηπείρου -περί τούτου πρόκειται- δεν μπορεί να αλλάξει στη "δημοκρατία" από τη μια μέρα στην άλλη. Δεν κάνουμε λόγο για μία ευρωπαϊκή χώρα ούτε για μία αμερικάνικη πολιτεία. Μιλάμε, επαναλαμβάνω, για μία υποήπειρο και αναντίρρητα με ιμπεριαλιστικές διαθέσεις.

Σε καμία περίπτωση δε συμμερίζομαι τις προσδοκίες που γεννά η εκλογή ενός μαύρου ηγέτη. Η αλήθεια όμως ότι ο ηγέτης αυτός έχει καλύψει μεγάλο μέρος της αμερικανικής γνώμης, αφού υπερψηφίστηκε τόσο από λευκούς όσο και από όλες τις μειονότητες και από όλο το ενεργό δυναμικό του εκλογικού σώματος. Η εκλογή ξεπέρασε κάθε προηγούμενο εδρών. Όχι μόνο έχει την απόλυτη πλειοψηφία των εκλεκτόρων, αλλά ακόμα και της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Οι ΗΠΑ με την ψήφο τους γύρισαν σελίδα, αλλά δεν ξέρουμε αν θα γυρίσει και η πολιτική της χώρας. Είμαι βέβαιος ότι στην εσωτερική πολιτική η κατάσταση θα αλλάξει σημαντικά -και ειδικά στη σημερινή οικονομική ύφεση. Εξάλλου, ο Κλίντον στο εσωτερικό ήταν ιδιαίτερα αγαπητός, αφού όσο κανένας άλλος στήριξε τα μεσαία και χαμηλά στρώματα. Ο Ομπάμα με τόση υποστήριξη είναι πια υποχρεωμένος να κινηθεί τουλάχιστον στο ίδιο επίπεδο. Βέβαια, η υποστήριξη αυτή γεννά προσδοκίες μιας νέας πορείας. Επίσης, όμως, βέβαιο είναι ότι αλλάζει και το πνεύμα τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική πολιτική. Η πολιτική των νεοσυντηρητικών και το αμιγές νεοφιλελεύθερο πνεύμα θα περιοριστεί. Ακόμα και ο αμερικανικός Τύπος σύσσωμος στηρίζει τον Ομπάμα σε πρωτοφανή βαθμό.

Στο εξωτερικό απλά ίσως να γίνεται πρώτα διάλογος και μετά να πέφτουν οι βόμβες -καμία αυταπάτη για ειρήνη δεν τρέφω. Από την άλλη, όμως, δε θα συμφωνήσω ούτε με τη μαξιμαλιστική θέση του ΚΚΕ ότι όλα μένουν τα ίδια. Νέο πνεύμα σημαίνει αλλαγή. Ούτε όμως βλέπω και τις ΗΠΑ σε παρακμή. Η σχετική αντίληψη του Αλαβάνου μάλλον εκ του πονηρού και προπαγανδιστικά λέγεται απέχουσα από την ορθή πολιτική αντίληψη και ειλικρίνεια που διατρανώνει ότι έχει ο ΣΥΡΙΖΑ. Μία πτώση δε σημαίνει παρακμή -ας δούμε λίγο τη διδάσκει η ιστορία και- ας είμαστε ειλικρινείς.

Η γραφειοκρατία δε θα αλλάξει, οι επιτροπές και τα δημορκατικά συμφέροντα θα μείνουν ως έχουν. Ωστόσο, με άλλη σκέψη, με άλλη αντίληψη ο νέος Πρόεδρος και οι συνεργάτες θα δουν τα προβλήματα τόσο των Αμερικανών όσο και της εξωτερικής πολιτικής. Η πολιτική δε διαμορφώνεται μόνο από το δμηοκρατικό συμφέρον, αλλά ακι από την πίεση που ασκείται από τον κόσμο. Φυσικά και δεν κάνω λόγο για αμερικανική πάλη των τάξεων. Ωστόσο, στο πρόσωπο του Ομπάμα για πρώτη φορά συσπειρώθηκαν τόσοι άνθρωποι, τόσες φυλές, τόσα κοινωνικά στρώματα, ο καθένας με τις δικές του ελπίδες.

Η πλάκα για τα ελληνικά εξωτερικής πολιτικής συμφέροντα είναι ότι στο παρελθόν οι Έλληνες νεοφιλελεύθεροι είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους στον ομοϊδεάτη Μπους. Ωστόσο, η παγκόσμια αντίδραση στις φιλοπόλεμες διαθέσεις της πολιτικής του και η στήριξη των Σκοπίων και της Τουρκίας, ενόχλησε τόσο πολύ, ώστε όλοι σήμερα ακόμα και οι δεξιοί στρέφονται στον Ομπάμα και χαιρετίζουν τη νίκη του. Είναι όμως δυνατόν να στηρίξει ελληνικές θέσεις, απλά και μόνο επειδή οι Ελληνοαμερικανοί της στήριξαν; Δεν ξέρω και μάλλον μένω απαισιόδοξος. Ήδη βέβαια η Ντόρα άρχισε τις επαφές, σύμφωνα με ΤΑ ΝΕΑ και ΤΟ ΒΗΜΑ.

περισσότερα...

Για τα πρότυπα των νέων

    Ωραίο το άρθρο του Ευγένιο Αρανίτση στην Ελευθεροτυπία σχετικά με τα πρότυπα των αμερικανικών σειρών και ταινιών, ειδικά για τη νεολαία. Βέβαια σε μερικές λέξεις τι να πρωτογράψεις; Ωστόσο, σε μία τόσο σύντομη ανάλυση δεν είναι δυνατόν να μπουν όλα τα ζητήματα της συμπεριφοράς και της στάσης της νεολαίας. Ο αρθρογράφος προσπαθεί να εντάξει σε ένα κείμενο τη γλώσσα των νέων και τις προβολές της τέλειας ζωής των ταινιών και σειρών. Έτσι όμως, αφήνει από έξω πολλά ακόμη ζητήματα.
    Ξεχνά -ή δε χωρά να γράψει- για την κούραση που φέρνει ένα στείρο σχολείο, οι πολλαπλές εξετάσεις που τελικά ενισχύουν την ανισότητα και της διαφορποίηση χειρωνάκτων και μη χειρωνάκτων. Ξεχνά -ή δε χωρά να γράψει- η σημερινή νέα γενά είναι πιο ώριμη όσο καμία άλλη του παρελθόντος και πώς δε στέκει μακριά από τα κοινωνικά προβλήματα. Οι νέοι γνωρίζουν και τα μεγάλα κοινωνικά ζητήματα -τα εισπράττουν στην οικογένεια ακι το σχολείο, στυο χαρτζηλίκι τους, στη γύρω τους βιοτική βία. Τα πρότυπα των σειρών δεν διαμορφώνουν τόσο τη καθημερινή κοινωνική τους στάση όσο κυρίως την ελπίδα τους για το μέλλον. Είναι σε θέση να κρίνουν τα πρότυπα των σειρών, είναι σε θέση να κρίνουν τα ίδια τα κανάλια. Είναι καιρός νομίζω να σταματήσουμε να βλέπουμε τους νέους ως ανώριμα πλάσματα που στέκουν μακριά από την κοινωνία. Οι νέοι διαμορφώνουν τα ίδια πρότυπα με όλες τις άλελς κοινωνικές ομάδες.
    Τούτο αποδεικνύει η επιθυμία τους να βγουν σε ένα ριάλιτυ, απλά και μόνο για να γίνουν εύκολα και γρήγορα γνωστοι. Αυτό όμως δεν κάνουν και όλοι εκείνοι οι γονείς που εμπορεύονται τα παιδιά τους είτε σε διαγωνισμούς είτε σε ριάλιτυ της τηλεόρασης; Τα πρότυπα -και ειδικά των νέων- δεν είναι ένα απλό ζήτημα που μπορούμε εύκολα να το χωρέσουμε σε ένα άρθρο γνώμης, σε μία στήλη. Και τοπύτο διότι πρωτευόντος διαμορφώνονται από την κοινωνική και οικογενειακή πραγματικότητα και δευτευόντος από εξωγενείς παράγοντες και εισαγόμενες εικόνες.
    Σχετικά βέβαια με τη γλώσσα των νεών έγραψα και παλαιότερα.

περισσότερα...