Αντιθρησκευτικές αναζητήσεις

Το να θέλει κάποιος να γράψει για τη θρησκεία όχι απλά είναι ένα επικίνδυνο μονοπάτι που πρέπει να επιλέξει, αλλά πρέπει να το διασχίσει μόνος του χωρίς να αναμοχλεύει πάθη και μίση ή να μην αντιτάσσει το φανατισμό σε βάρος της επιστημονικότητας του εγχειρήματός του. Συχνά στην καθημερινότητά μας ακούμε απόψεις από άτομα, που γνωρίζουν σχετικά και μιλάνε για τη θρησκεία εκφράζοντας θέσεις που όμως τη συγχέουν με τη λατρεία. Άλλοτε πάλι κάθε κρίση για τη θρησκεία γίνεται αποκλειστικά από μία αντιχριστιανική σκοπιά συγχέοντας το σύνολο των θρησκευτικών δρώμενων και παραλείποντας ανθρωπολογικούς και κοινωνιολογικούς όρους στην ιστορική εξέλιξη των θρησκειών και της ανθρώπινης κοινωνίας.
Οι θρησκείες σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να ιδωθούν ως το δημιούργημα μιας θεότητας. Ακόμα κι αν κάποιος επιμείνει στην ιδέα της ύπαρξης ενός θεού δημιουργού των πάντων (όπως ο Γιαχβέ ή ο Αλλάχ) αυτό δε σημαίνει ότι εκείνος όρισε το δογματικό υλικό ή τα λατρευτικά έθιμα. Στη δική μας περίπτωση είναι ξεκάθαρο τόσο από την Παλαιά όσο και από την Καινή Διαθήκη ότι ο Γιαχβέ υπαγόρευε εντολές ή απαγορεύσεις, αλλά ποτέ δεν ασχολήθηκε με τον τρόπο θυσιών. Αυτές ήταν θέμα του βιβλικού Μωυσή.
Τα ίδια τα λατρευτικά έθιμα, από την άλλη, δεν μπορούν να εξεταστούν μακριά από τις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούν κάθε εποχή. Συχνά απεικονίζουν κοινωνικές καταστάσεις και αντιλήψεις που κυριαρχούν σε μία κοινότητα. Υπό το πρίσμα αυτό σχεδόν όλες οι χριστιανικές και μωαμεθανικές ή άλλες αντιλήψεις απλά απεικονίζουν την κοινωνία της εποχής που εκείνες διαμορφώνονταν. Ο θρησκευτικός μισογυνισμός, η απέχθεια για το σώμα και τη σεξουαλική ηδονή με την εμμονή για το πνεύμα, η ενδυμασία των ιερέων αποτελούν απλά ιδέες που επικρατούσαν κατά το διάστημα διαμόρφωσης του δόγματος σε κάθε λαό.
Ως έννοιες της θρησκείες έχουν προταθεί διάφορες απόψεις. Έτσι, έχει οριστεί ως η φυσική ανάγκη του ανθρώπου να υποθέτει παράγοντες γενεσιουργούς της ύπαρξης και των υπαρκτών, αλλά και του Κακού που διαπλέκεται με το υπαρκτό γεγονός, να συμπεραίνει από τη λογική αυτή υπόθεση τρόπους και πρακτικές «χειρισμού» παραγόντων ώστε να οικοδομεί ελπίδες δικής του σωτηρίας από το Κακό. Στη Wikipedia, πάλι, διαβάζουμε ότι είναι η πίστη στο υπερφυσικό, το ιερό ή το θείο και τους ηθικούς κώδικες, πρακτικές, αξίες, οργανισμούς και τελετουργικά που συνδέονται της. Στην ευρύτερη έννοιά της ορισμένοι την έχουν ορίσει ως το σύνολο των απαντήσεων που δόθηκαν για να ερμηνευθεί η σχέση του ανθρώπινου είδους με το σύμπαν. Ωστόσο, όλοι οι συνήθεις ορισμοί στηρίζονται σε μία ενστικτώδη φυσική ανάγκη της πίστης και ποτέ δε διαφοροποιείται η λατρεία από τη θρησκεία συγχέοντας τις δύο έννοιες. Μπορεί η πίστη να είναι κοινή και στα δύο, αλλά κοινωνικά απέχουν τόσο πολύ όσο η Φυσική από τη Μεταφυσική.
Η πίστη όμως αυτή μοιάζει με το παράλογο του Camu, με μία νέα πανούκλα. Η δική μας εξορία και βασίλειο είναι μια νέα εποχή του ορθολογισμού ή για τα καθ’ ημάς μια μεταχριστιανική εποχή. Οι υποσημειωμένοι ορισμοί και τόσοι άλλοι ανάλογοι μένουν προσκολλημένοι στον ψυχολογικό παράγοντα τον οποίο και θεωρούν ορμέφυτο του ανθρώπου. Βέβαια έτσι αναρωτιόμαστε και προς τι η όλη συζήτηση αφού στρεφόμαστε κόντρα στην ανθρώπινη φύση;
Ποιοι, όμως, παράγοντες στρέφουν τον άνθρωπο στη θρησκεία τη λατρεία και την πίστη;
Πολύ συχνά γίνεται λόγος για εγγενείς ανθρώπινες ανάγκες μεταφυσικής ερμηνείας του θανάτου. Κατά μία πρόταση είναι απλά μια φυσική ανάγκη· μάλιστα δικαιολογείται χρησιμοποιώντας ως επιχειρήματα τις ορμές της αυτοσυντήρησης και της διαιώνισης. Ωστόσο, αυτές δεν είναι παρά βιολογικές ανάγκες που σχετίζονται με τη επιβίωση σε κακές συνθήκες ή τη διατροφή. Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση γνωρίζουμε τέτοια ένστικτα αυτοσυντήρησης και διαιώνισης έχουν όλα τα ζώα, αλλά ούτε ναούς χτίζουν ούτε έχουν θρησκευτικό αρχηγό. Πέρα από αυτό αν ήταν μια φυσική ανάγκη δε φαίνεται να υπάρχει πραγματικός και ρεαλιστικός λόγος για κείμενα ενάντια στη θρησκεία.
Δεν μπορούμε να αποδεχτούμε μία τέτοια γονιδιακή προσέγγιση του ζητήματος, αφού οι μεταφυσικές προσεγγίσεις δεν είναι παρά επίκτητες. Κανένα άλλο είδος του ζωικού βασιλείου δεν εκφράζει τέτοιες ανάγκες, γιατί ακριβώς δεν είναι ανάγκες. Κανένα ζώο δε θάβει συγγενείς· απλά ορισμένα αγελαία κοινωνικής δομής ζώα μεταφέρουν τις σορούς σε απομακρυσμένα μέρη (εξάλλου έχει αποδειχθεί προ πολλών ετών ο γενετικός μύθος του νεκροταφείου ελεφάντων και άλλα ανάλογα) για την αποφυγή των οσμών και της επερχόμενης μόλυνσης. Ο άνθρωπος δε φαίνεται να διαφέρει βιολογικά σε τίποτε από τα άλλα ζώα ως προς αυτό το ζήτημα.

20 έκριναν :

ΙωάννηςΚ (πρώην ioannisk) είπε...

Πολύ καλόα κείμενο και σαν καθώς πρέπει αγνωστικιστής δηλώνω ότι θα μάθω την υπήαρξη ή μη του ανώτερου όντος όταν φύγω από αυτό τον μάταιο κόσμο :)

ο δείμος του πολίτη είπε...

Εγώ ξέρεις, δε δηλώνω αγνωστικιστής. Απλά ξέρω ότι δε ψάξεις να μου ανακοινώσεις ότι τόσα εκατομμύρια έκαναν λάθος...

thinks είπε...

Όπως είναι συχνά εμφανές και από τα κείμενα των δικών μου αναζητήσεων το θέμα αυτό το θεωρώ πάρα πολύ κεντρικό και ενδιαφέρον, μάλιστα, συνήθως, προσπαθώ να το αναλύσω στα εκ των οποίων αποτελείται, δηλαδή την ανάγκη να κατανοήσουμε που, ποιοί και γιατί είμαστε, συνδυασμένη με τον φόβο του άγνωστου και την ανάγκη να πιστεύουμε ότι δεν είμαστε φτερά στον άνεμο ενός συμπτωματικού σύμπαντος που δεν έχει πραγματικό λόγο να υπάρχει, και έτσι η φιλοσοφία, θρησκεία, θεότητες και επιστήμη ανακατεύονται σε μια σούπα την οποία νομίζω πολύ καλά ανέλυσες με αυτό το κείμενο.

Αν μου επιτρέπεις να τα αναφέρω εδώ, (συγγνώμη αν δεν θα έπρεπε) θα ήθελα την γνώμη σου για το πως αυτά τα δύο κείμενά μου, "Υπάρχουμε" και  ιδίως το "Σκοτάδι και Φως" συμπαρατάσσονται με το σημερινό σου -αν δηλαδή πιστεύεις ότι λέμε πάνω κάτω τα ίδια πράγματα από διαφορετικές γωνίες;

ο δείμος του πολίτη είπε...

Θα το δω, thinks, παραταύτα...

αθεόφοβος είπε...

Ο άνθρωπός είναι το μοναδικό έμβιο ον που έχει προεπίγνωση του θανάτου του.
΄Ολες λοιπόν οι θρησκείες βασίζονται στο φόβο του θανάτου ώστε να υπόσχονται την ύπαρξη της μετά θάνατον ζωής.

ο δείμος του πολίτη είπε...

Αθεόφοβε, δεν είναι το μοναδικό ον. Τα περισσότερα θηλαστικά αντιλαμβάνονται τον επικείμενο θάνατό τους, αλλά δεν έχουν ανεπτυγμένη θρησκεία. Όπως θα δούμε κι αλλού, η θρησκεία είναι συνέπεια της ανάπτυξης του γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας και του φόβου.

Darthiir the Abban είπε...

Αααχχχχ
Πολλές φορές έχω πει ότι οι θρησκείες είναι κοινωνικοπολιτικά φαινόμενα και δεν έχουν καμία σχέση με τα «θεία», ενώ η αναγκαιότητα στροφής προς αυτές πηγάζει από τον φόβο της μοναξιάς και την αίσθηση αδυναμίας αυτού που μένει απροστάτευτος μετά το θάνατο των γονέων. Όλα αυτά σε συνδυασμό με τη γνώση του θανάτου…
Ναι, δεν είναι μόνο ο άνθρωπος αυτός που έχει την επίγνωση του θανάτου, αλλά είναι το μόνο ον που είναι τόσο πολιτικό (μέχρι πρότινος) ώστε να δημιουργήσει θρησκείες.
Βέβαια, μιας και τώρα πλέον η κοινωνία και η πολιτική καταργούνται, οι θρησκείες διώκονται!

ο δείμος του πολίτη είπε...

Darthiir the Abban, συμφωνούμε σε όλα, πλην του καταληκτικού σχολίου. Σήμερα διώκεται η θρησκεία επειδή ακριβώς μαζοποιεί και στρέφει στο σκοταδισμό. Η πολιτική και η κοινωνική δράση διώκονται με τις συγκεκριμένες μορφές τους και κυρίως το βλέπουμε στη χώρα μας. Στο εξωτερικό η ιστορία έχει γαλουχήσει διαφορετικά τους πολίτες.

Ασκαρδαμυκτί είπε...

Θα το πω πολύ απλά: η θρησκεία είναι αποκλειστικά δημιουργήμα της ανάγκης του ανθρώπου να ξεπεράσει το άγχος του θανάτου...

Darthiir the Abban είπε...

Μμμ η λατρεία θες να πεις στρέφει στο σκοταδισμό. Η «μαζοποίηση» μέσα από την αίσθηση πως ανήκεις σε ομοϊδεάτες δεν είναι a priori κακή, εκτός και αν επιδιώκει κάποιος (υποθετικά μιλάμε πάντα) να εγκαθιδρύσει ατομιστική κοινωνία! Η θρησκεία λοιπόν, που όπως είπαμε διώκεται ως πολιτικοκοινωνικό φαινόμενο, διώκεται για την πολιτική και το κοινωνικό πρόσωπο που παρουσιάζει. Για σκέψου το λίγο έτσι!

ο δείμος του πολίτη είπε...

Δε διαφωνώ, Darthiir the Abban στο πολιτικοκοινωνικό της πρόσωπο της θρησκείας. Ωστόσο, αυτή διώκεται τόσο επειδή οι επιστημονικές αποδείξεις την οδήγησαν σε κατάρρευση πολλών βασικών ιδεών της όσο και επειδή οι όποιες απόψεις της είναι άκρως δογματικές.

Ανώνυμος είπε...

I couldn t agree more! GJ!

thanxxx
single mother grants

Suspect είπε...

ας πουμε λοιπον οτι εχετε δικιο σε ολα.

εξηγηστε μου μερικα πραγματα αν μπορειτε

α) αφη αγιου φωτος
β) διατηρηση σαρκας και οστων του αγιου γερασιμου χωρις ιχνος μουμιοποιησης
γ) αν παρεις ενα μπουκαλι νερο και ενα μπουκαλι αγιασμο και τα κλεισεις, και τα ξανανοιξεις μετα απο 3 μηνες το ενα θα βρωμαει και το αλλο θα ειναι ευωδιαζει. Μετα μπορειτε να το πατε στο χημειο του κρατους για αναλυση..

αυτα πως γινονται;

ΙωάννηςΚ (πρώην ioannisk) είπε...

@Suspect
Είσαι ελεύθερος να πιστεύεις ότι θέλεις αλλά όλες οι θρησκείες βασίζονται στα θαύματα.

Οσον αφορά το β σύμφωνα με την Ελληνορθόδοξη Θρησκεία τα πτώματα των αμαρτολών δεν λιώνουν οπότε...

Suspect είπε...

συγγνωμη αλλα αυτη ειναι δικη σου δοξασια, δεν το γραφει πουθενα αυτο φιλε ΙωαννηΚ

ΙωάννηςΚ (πρώην ioannisk) είπε...

Πιθανόν άλλωστε σαν άνθρωπος μπορεί να κάνω λάθος ουδείς αναμάρτητος δεν λένε οι Γραφές;

Suspect είπε...

Αλλο το σκακι και αλλο το ουισκακι.
Δεν χρειαζεται να προσπαθεις να ειρωνευθεις γραφοντας "κατα τας γραφας" αφγενος γιατι εκτιθεσαι μια και τις αγνοεις, αφετερου γιατι ειναι ματαιο.

ελευθεροι ανθρωποι ειμαστε οτι θελουμε πιστευουμε αλλα οταν εχουμε μια αποψη καλο ειναι να εχουμε και τη σχετικη υπευθυνοτητα να ξερουμε και τι λεμε.

Αλλο πραγμα η αμαρτια και αλλο πραγμα το λαθος.
Αλλο πραγμα να πει κανεις οτι δεν δεχομαι καμια ορθοδοξια και αλλο πραγμα να λεει για ...πτωματα αμαρτωλων!!!

και τελος, αλλο η Αννα Βισση και αλλο η Ντορα ΔηΣυ :) :) :)

ο δείμος του πολίτη είπε...

Καλά ρε ύποπτε, εκείς θα σου τα εξηγήσουμε αυτά; Δε ρωτάς καλύτερα κανέναν που να πιστεύει σε τούτα; Σε λάθος ιστολόγιο ήρθες αν θες απαντήσεις σε αυτά, γιατί δε βλέπω πού διαφωνείς...

Η αμαρτία δεν είναι πάντως τίποτε διαφορετικό από την ίδια την καταπάτηση της κοινωνικής ηθικής. Απλά η κοινωνική ηθική άλλαξε, μετασχηματιστήκε, αλλά ο δογματισμός δεν ξαναόρισε την αμαρτία.

Κλείτωρ είπε...

γνώμη μου είναι πως η θρησκείες δεν ξεκίνησαν έτσι όπως είναι σήμερα. Οι πρωτόγονοι απλώς φοβόντουσαν τον κεραυνό οπότε τον λάτρεψαν που πα να πει πως αλληλοενέργησαν με όλους τους πιθανούς και απίθανους τρόπους. Στην πορεία και όσο αρχίσαμε να αντιλαμβανόμαστε τι πραγματικά είναι ο κεραυνός και να τον χειραγωγούμε τα ιερατεία ο στρατός η εξουσία για να μην χάσουν το έλεγχο μεταβίβασαν τον θεό από κεραυνό στο σύμπαν και μετά έξω από αυτό ώστε να μην έχουμε πιθανότητα ατνίληψής του διατηρώντας εις αεί την εξουσία. Παράλληλα όλες οι θρησκείες φρόντισαν να περιορίσουν τις επιστήμες μην τυχόν, αλλά δυσυτχώς γι αυτούς δεν έτυχε πέτυχε.
Η διαφορά μας με τα υπόλοιπα θηλαστικά και επί της γνώσης του θανάτου βρίσκεται επίσης στην διαφορά λογικής. Τα υπόλοιπα θηλαστικά στερούμενα λογικής δεν μπορούν να εξάγουν συμπεράσματα κι έτσι ενώ ξέρουν ότι ο δίπλα πέθανε δεν ξέρουν πως και τα ίδια κάποια στιγμή θα πεθάνουν. Το δε φαινόμενο των νεκροταφείων θηλαστικών παρατηρείτε στα είδη εκείνα που έχουν δυνατή μνήμη (ο άνθρωπος επίσης έχει δυνατή μνήμη συν της γραφής ως αποτέλεσμα λογικής)αλλα όχι σε όλα τα θηλαστικά παρά μόνο σε ελάχιστα και αυτό διότι τα περισσότερα θηλαστικά έχουν μνημη μωρού παιδιού. Οι ελέφαντες με την ισχυρή μνήμη έχουν λοιπόν νεκροταφεία αλλά οι ίδιοι δεν ξέρουν πως και αυτοί θα πεθάνουν παρά μόνο όταν πια τους κόβεται η ανάσα. Το καταλαβαίνουν όταν πια είναι αργά που λέει ο λόγος :)

"Ο θρησκευτικός μισογυνισμός, η απέχθεια για το σώμα και τη σεξουαλική ηδονή με την εμμονή για το πνεύμα, η ενδυμασία των ιερέων αποτελούν απλά ιδέες που επικρατούσαν κατά το διάστημα διαμόρφωσης του δόγματος σε κάθε λαό"
Κι εδώ θα διαφωνήσω. Ιδέες υπήρχαν ανέκαθεν πολλές και διάφορες που άλλοτε συμφωνούσαν κι άλλοτε διαφωνούσαν όπως και σήερα. Οι θρησκείες πήραν κι εξέλιξαν επιβάλλοντας τις ιδέες εκείνες που τις συνέφεραν και μάλιστα τις χειρότερες φροντίζοντας παράλληλα να εξαφανίσει όλες τις υπόλοιπες. Το δόγμα φτιάχτηκε για να διαμορφώνει και όχι για να διαμορφώνεται. Η όποια δε μεταβολή του ακόμα και η ελάχιστη το καταργεί ως δόγμα.

ο δείμος του πολίτη είπε...

Κλείτωρ, ξέρεις πόσο απολαμβάνω τις διαφωνίες...

Στην πρώτη παράγραφο δε διαφωνώ. Αλλά αυτή είναι απλή μυθολογική εξήγηση και δεν μπορεί με τη μέθοδο της κοινωνικής εξέλιξης να αγγίξει τη σημερινή μορφή. Αν δε δούμε διαχρονικά και σε γεωγραφδική διασπορά τον εξουσιαστικό ρόλο της θρησκείας -σε αντίθεση με τη λατρεία που απείχε από εξουσιαστικές λογικές, γιατί ήταν δημοκρατική και κοινή- τότε αφήνουμε έξω πολλά χαρακτηριστικά της θρησκείας.

Όσον αφορά τα άλλα θηλαστικά, έχουν λογική. Γνωρίζουν το σωστό και το λάθος με βάση το συμφέρον τους. Η εξέλιξή τους δεν τους έδωσε λογική εφευρετικότητας (αν και αυτό για πολλά πλάσματα είναι λάθος). Στα άλλα ζώα -θηλαστικά και μη- η εξουσία επιτυγχάνεται με άλλους τρόπους που η φύση έκρινε προσφορότερες στην εξέλιξη. Και ο άνθρωπος μέχρι κάποιο σημείο είχε το μέγεθος και τη δύναμη ως μέσο εξουσίας. Μην ξεχνάς ότι η βασίλισσα των εντόμων εξουσιάζει με την έκκριση αδένων υπνωτικών, κάτι που μεταφράζεται με θρησκευτική ή πολιτική υπακοή.

Ο δε ρόλος του ιερατείου ιστορικά και οικουμενικά είναι γνωστός. Μια σειρά ηθών δεν μπορούσαν παρά να ενσωματωθούν στο δόγμα. Ο συγκρητισμός των ηθών σε κάποια νέα θρησκεία είναι τόσο οικουμενικό φαινόμενο όσο και η ανθρώπινη προϊστορία και ιστορία. Η ανθρωπολογία απέδειξε ότι κάθε νέα θρησκεία ενσωματώνει όλα σχεδόν τα τοπικό ήθη στη νέα περιοχή κατάκτησης.

Οι λόγοι είναι δύο: αφενός μεν προκειμένου να μη χάσει τους υπηκόους της (καθώς ασκεί εξουσία) και να μη χάσει την οικονομική της ισχύ. Αφετέρου πολλάκις ο συγκρητισμός επέρχεται ως ένας διάλογος ηθών (του νέου δόγματος και των παλιών τοπικών συνηθειών) που διαρκεί αιώνες, βιώνοντας ο λαός εν τη πράξει τα θρησκευτικά -παλιά και νέα- έθη. Ιστορικά και κοιωνικά πραδείγματα έχουμε δεκάδες από διάφορες περιοχές του κόσμου. Θυμίζω μόνο τα καρναβάλια (που είναι αντιχριστιανικά κι εθνικά), το σύμβολο του σταυρού (που είναι είδωλο θρησκειολογικά), τα μυστήρια (που ανάγονται στις αιγυπτιακές λατρείες και κάποιες μεσοποταμιακές) και τόσα άλλα.

ShareThis